با بیش از چند دهه تجربه و مطالعه درباره حیوانات خانگی، ما به خوبی از چالشها و نیازها و دغدغه های صاحبان حیوانات و یا کسانی که قصد سرپرستی از آن ها را دارند آگاه هستیم. اگر برای شماهم سوال پیش آمده که ایا گربه از نظر قرآن نجس است؟یا نه؟ ویا نگرانیهایی در این بابت دارید، در این مقاله تمام جزئیات و نکات مهم و کاربردی این موضوع را به طور کامل بررسی خواهیم کرد.
مقدمه
در سالهای اخیر، با افزایش علاقه مردم به نگهداری حیوانات خانگی، بهویژه گربهها، یکی از پرسشهای رایج میان مسلمانان این است که «آیا گربه از نظر قرآن و اسلام نجس است؟». بسیاری از صاحبان گربهها هنگام تماس این حیوان با وسایل خانه، لباس یا حتی سفره غذا، دچار تردید میشوند که آیا این تماس از نظر شرعی باعث نجاست میشود یا نه. پاسخ به این سؤال، تنها از طریق بررسی دقیق آیات قرآن، احادیث پیامبر(ص) و دیدگاه فقهای اسلامی امکانپذیر است.
قرآن کریم بهعنوان اصلیترین منبع احکام اسلامی، معیار روشنی برای طهارت و نجاست دارد. در آن، تنها برخی از چیزها مانند خون، مردار، گوشت خوک و شراب بهعنوان نجس معرفی شدهاند. بااینحال، نامی از گربه در میان این موارد به چشم نمیخورد. از سوی دیگر، در سیره و احادیث پیامبر اکرم(ص) نمونههای فراوانی وجود دارد که نشان میدهد گربه نهتنها نجس نیست، بلکه حیوانی دوستداشتنی و پاک یاد میشود.
در طول تاریخ فقه اسلامی نیز علمای بزرگ، از شیعه و سنی، همگی در یک نقطه مشترکاند: بدن گربه ذاتاً پاک است، مگر آنکه به نجاستی تماس پیدا کرده باشد. این دیدگاه نهتنها با روح قرآن و سنت پیامبر سازگار است، بلکه با یافتههای علمی جدید درباره گربهها نیز هماهنگی دارد.
بنابراین، برای درک صحیح این موضوع باید با نگاهی عمیقتر به منابع دینی بنگریم و از برداشتهای اشتباه یا باورهای سنتی دوری کنیم. در این مقاله بهصورت جامع بررسی خواهیم کرد که گربه در قرآن چگونه معرفی شده، پیامبر اسلام(ص) چه دیدگاهی درباره آن داشته و فتوای فقها در اینباره چیست.
آیا در قرآن بهصراحت درباره اینکه گربه نجس است یا خیر سخنی آمده است؟
در قرآن کریم، واژهی «گربه» یا معادل آن بهصورت مستقیم ذکر نشده است. هیچ آیهای وجود ندارد که بهطور خاص درباره پاکی یا نجاست گربه سخن بگوید. بااینحال، برای درک جایگاه گربه از نظر قرآن، باید به مفهوم کلی طهارت و نجاست در قرآن توجه کنیم.
قرآن در چندین آیه به مواردی اشاره کرده که نجس یا حرام شمرده شدهاند. از جمله در سوره بقره، آیه 173 آمده است:
«إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنزِیرِ…»
ترجمه: همانا خداوند بر شما حرام کرده است مردار، خون و گوشت خوک را.
همچنین در سوره مائده، آیه 3 و سوره انعام، آیه 145 نیز همین موارد تکرار شدهاند. در هیچکدام از این آیات، نامی از حیوانات اهلی مانند گربه، سگ، یا پرندگان خانگی نبرده است.
از دیدگاه قرآنی، «نجاست» تنها در مواردی خاص به کار رفته که با آلودگی روحی یا جسمی همراه بودهاند. مثلاً در سوره توبه، آیه 28، مشرکان بهعنوان «نَجَس» معرفی شدهاند، اما منظور، نجاست ظاهری نیست؛ بلکه اشاره به ناپاکی عقاید دارد.
بنابراین، با توجه به ساختار زبانی و مفاهیم قرآن، گربه هیچگونه نشانهای از نجاست ندارد و در شمار حیوانات طاهر و بیاشکال قرار میگیرد.
علاوه بر این، در قرآن بارها انسانها به مهربانی با حیوانات و رعایت عدالت در حق مخلوقات خداوند دعوت شدهاند. از جمله در سوره انعام، آیه 38 داریم که:
«وَما مِن دابَّهٍ فِی الأَرضِ وَلا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیهِ إِلّا أُمَمٌ أَمثالُکُم…»
ترجمه: هیچ جنبندهای در زمین و هیچ پرندهای در آسمان نیست مگر اینکه امتهایی همانند شما هستند.
این آیه نشان میدهد که همه موجودات زنده، از جمله گربهها، از نظر آفرینش نزد خداوند محترم و دارای شأن هستند.
در نتیجه، بر اساس قرآن، گربه نجس نیست و هیچ دلیل قرآنی بر ناپاکی آن وجود ندارد. بلکه برعکس، نگاه قرآن به حیوانات نگاهی احترامآمیز، زیبا و الهی است.
نگاه پیامبر(ص) و احادیث معتبر به گربهها
پس از بررسی دیدگاه قرآن درباره طهارت گربه، نوبت به منبع دوم دین یعنی سنت پیامبر اکرم(ص) میرسد. در احادیث و سیره نبوی، شواهد فراوانی وجود دارد که نشان میدهد پیامبر اسلام(ص) گربهها را حیواناتی پاک، آرام و دوستداشتنی میدانستند.
یکی از معروفترین احادیث در این زمینه، حدیثی است که در منابع اهلسنت و شیعه هر دو نقل شده است:
«إِنَّهَا لَیْسَتْ بِنَجَسٍ، إِنَّهَا مِنَ الطَّوَّافِینَ عَلَیْکُمْ وَالطَّوَّافَاتِ»
(روایت از ابوداود، نسائی و ترمذی)
ترجمه: گربه نجس نیست، زیرا از حیواناتی است که در میان شما رفتوآمد میکند.
این روایت بهروشنی بیان میکند که تماس گربه با انسان یا وسایل زندگی باعث نجاست نمیشود، چرا که گربهها از حیواناتی هستند که با انسانها همزیستی دارند.
در سیرهی پیامبر اکرم(ص) نیز محبت ایشان به گربهها کاملاً آشکار است. همچنین در منابع تاریخی آمده است پیامبر خود گربهای داشتند به نام «مُعَیْقَه».که در روایتی معروف آمده است که روزی پیامبر(ص) برای نماز برخاستند و دیدند گربهشان بر روی ردای ایشان خواب است؛ پس برای بیدار نکردن آن حیوان، آستین ردایشان را بریدند و با آرامش به نماز رفتند.
چنین روایاتی نشان میدهد که پیامبر نهتنها گربه را پاک میدانست، بلکه با او با نهایت مهربانی و احترام رفتار میکرد. در نگاه نبوی، پاکی فقط مفهومی ظاهری نیست، بلکه نشانهای از رحمت، همزیستی و احترام به مخلوقات خداوند است.
منابع شیعه نیز، فقیهان بزرگی مانند شیخ طوسی و علامه حلی بر اساس همین احادیث فتوا دادهاند که گربه حیوانی طاهر است و تماس بدن یا موی آن با وسایل، نماز و عبادت را باطل نمیکند.
در مجموع، از مجموع احادیث و سیره پیامبر(ص) بهوضوح درمییابیم که گربه از نظر اسلام نجس نیست و حتی مورد علاقه و مهر رسول خدا بوده است.
آیا گربه نجس است؟ از فتوای مراجع تا واقعیتهای بهداشتی
در طول قرنها، فقیهان شیعه و سنی با استناد به قرآن و احادیث، درباره طهارت گربه نظر دادهاند و تقریباً همهی آنها بر یک نکته اتفاق نظر دارند: گربه حیوانی طاهر است، مگر آنکه با نجاست تماس پیدا کند. این دیدگاه نشان میدهد که اسلام میان «نجاست ذاتی» و «نجاست عرضی» تفاوت قائل است.
همچنین در فقه شیعه، فقهایی همچون امام خمینی(ره)، آیتالله سیستانی، آیتالله مکارم شیرازی و دیگر مراجع بزرگ، تصریح کردهاند که بدن، مو، و بزاق گربه پاک است. تنها در صورتی که گربه با نجاستی مانند ادرار، خون یا مردار تماس برقرار کند، محل تماس ناپاک میشود و باید تطهیر گردد.
به موازات فقه اهل سنت نیز دیدگاهی مشابه وجود دارد. امام شافعی، مالک و احمد بن حنبل همگی بر اساس حدیث «الهر طاهر» فتوا دادهاند که گربه از حیوانات طاهر است و تماس آن با ظرف یا لباس انسان، نجاست ایجاد نمیکند. به همین دلیل، بیشتر مسلمانان در طول تاریخ با گربهها همزیستی آرامی داشتهاند.
اما نکتهی مهم این است که
اسلام در کنار توجه به احکام شرعی، همواره بر رعایت بهداشت و پاکیزگی تأکید دارد. از نظر علمی، گربهها ممکن است ناقل برخی باکتریها یا انگلها (مانند Toxoplasma gondii) باشند، اما این مسئله ارتباطی به نجاست شرعی ندارد. همانطور که تماس با خاک یا حیوانات دیگر نیز نیازمند رعایت بهداشت است، در مورد گربه هم کافی است پس از لمس آن، دستها شستشو و بهداشت عمومی رعایت شود.
در واقع، اسلام هرگز گربه را بهخاطر احتمال آلودگی، «نجس» معرفی نکرده، بلکه توصیه کرده است که انسان پاکیزه زندگی کند. این نگاه نشان میدهد که اسلام میان “بهداشت” و “نجاست شرعی” تفاوت قائل است؛ چیزی که گاهی در باورهای عامیانه اشتباه تفسیر میشود.
بنابراین، از دیدگاه فقهی و علمی، گربه نجس نیست و نگهداری آن در خانه، تماسش با انسان، یا راه رفتنش در محیط زندگی هیچ اشکال شرعی ندارد، مشروط بر اینکه اصول نظافت رعایت شود.
سوالات متداول درباره نجاست گربه
1. آیا گربه از نظر قرآن نجس است؟؟
خیر. در هیچ آیهای از قرآن نامی از گربه نیست. قرآن فقط به مواردی مانند مردار، خون، خوک و شراب بهعنوان نجاسات اشاره دارد. بنابراین، از نظر قرآن، گربه نجس نیست.
2. آیا تماس گربه با فرش، لباس یا ظرف باعث نجاست میشود؟
خیر. بر اساس احادیث معتبر، بدن و موی گربه پاک است و تماس آن با وسایل خانه باعث نجاست نمیشود؛ مگر اینکه گربه قبلاً با چیزی نجس تماس برقرار کند.
3. آیا وضو یا نماز با موی گربه روی لباس باطل میشود؟
خیر. موی گربه مانع صحت وضو یا نماز نیست. تمام مراجع تقلید تصریح کردهاند که نماز با لباسی که موی گربه روی آن باشد صحیح است.
4. آیا گربه از نظر علمی میتواند برای انسان خطرناک باشد؟
در حالت عادی خیر. فقط در موارد خاص، گربه ممکن است ناقل برخی باکتریها یا انگلها مثل Toxoplasma باشد. با رعایت بهداشت (مثل شستشوی دستها و واکسیناسیون گربه)، هیچ خطری وجود ندارد.
5. آیا نگهداری گربه در خانه از نظر شرعی اشکال دارد؟
خیر، هیچ منع شرعی برای نگهداری گربه در خانه وجود ندارد. اسلام گربه را حیوانی پاک، آرام و دوستداشتنی میشناسد و پیامبر(ص) خود نیز با گربهها مهربان بودند.
گفتگو در مورد این post