اسهال در سگ‌ها: علل،درمان وبیماری‌های مرتبط

اسهال در سگ‌ها یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی است که صاحبان حیوانات خانگی با آن مواجه می‌شوند. این عارضه می‌تواند از یک ناراحتی خفیف و گذرا تا نشانه‌ای از یک بیماری جدی باشد. در این مقاله، به بررسی عمیق و علمی دلایل اسهال در سگ‌ها، راهکارهای خانگی مؤثر، بیماری‌های مرتبط و نکات تخصصی برای دامپزشکان و دانشجویان دامپزشکی می‌پردازیم. هدف ما ارائه محتوایی جامع، قابل‌فهم و در عین حال علمی است که هم برای صاحبان سگ‌های خانگی و هم برای متخصصان این حوزه مفید باشد.

اسهال در سگ‌ها چیست؟

اسهال در سگ‌ها به حالتی گفته می‌شود که مدفوع سگ شل، آبکی یا نامنسجم بوده و تعداد دفعات دفع مدفوع افزایش یابد. این عارضه می‌تواند به صورت حاد (کوتاه‌مدت) یا مزمن (بیش از دو هفته) رخ دهد. برای صاحبان سگ، مشاهده مدفوع غیرطبیعی می‌تواند نگران‌کننده باشد، اما درک علل و مدیریت صحیح آن می‌تواند از عوارض جدی مانند کم‌آبی بدن یا کاهش وزن جلوگیری کند.

از منظر تخصصی، اسهال در سگ‌ها می‌تواند نتیجه اختلال در جذب آب و الکترولیت‌ها در روده، افزایش ترشح مایعات به لومن روده یا التهاب دیواره روده باشد. این اختلالات ممکن است به دلیل عوامل عفونی، تغذیه‌ای، ایمونولوژیک یا سیستمیک ایجاد شوند. شناخت دقیق این مکانیسم‌ها برای دامپزشکان در تشخیص و درمان بسیار مهم است.

علل اسهال در سگ‌ها

علل اسهال در سگ‌ها متنوع است و می‌تواند از عوامل ساده تا بیماری‌های پیچیده را شامل شود. در ادامه به مهم‌ترین دلایل این عارضه می‌پردازیم:

عوامل تغذیه‌ای

تغییر ناگهانی رژیم غذایی: تغییر سریع غذا بدون دوره تطبیق می‌تواند باعث تحریک دستگاه گوارش شود. سگ‌ها به پروتئین‌ها و ترکیبات جدید نیاز به زمان برای سازگاری دارند.
مصرف مواد نامناسب: سگ‌ها به دلیل کنجکاوی ممکن است زباله، غذای فاسد یا مواد غیرخوراکی مانند پلاستیک را بخورند که منجر به اسهال در سگ‌ها می‌شود.
حساسیت غذایی: برخی سگ‌ها به پروتئین‌های خاصی مانند مرغ، گوشت گاو یا لبنیات حساسیت دارند که می‌تواند باعث التهاب روده و اسهال شود.

عفونت‌ها

عفونت‌های ویروسی: ویروس پاروویروس یکی از خطرناک‌ترین عوامل ایجاد اسهال در سگ‌ها، به‌ویژه در توله‌سگ‌های واکسینه‌نشده است. این ویروس می‌تواند باعث اسهال خونی شدید و حتی مرگ شود.
عفونت‌های باکتریایی: باکتری‌هایی مانند سالمونلا یا کمپیلوباکتر از طریق غذای آلوده یا آب وارد بدن سگ شده و باعث اسهال می‌شوند.
انگل‌ها: انگل‌هایی مانند ژیاردیا، کوکسیدیا یا کرم‌های روده‌ای (مانند کرم گرد یا کرم شلاقی) از علل شایع اسهال در سگ‌ها هستند، به‌ویژه در توله‌سگ‌ها.

بیماری‌های سیستمیک

بیماری‌های التهابی روده (IBD): التهاب مزمن دیواره روده می‌تواند باعث اسهال متناوب یا مزمن شود. این بیماری در نژادهایی مانند ژرمن شپرد شایع‌تر است.
نارسایی پانکراس: کمبود آنزیم‌های گوارشی (مانند اگزوکرین پانکراتیک اینسوفیشینسی) می‌تواند منجر به سوءهاضمه و اسهال شود.
بیماری‌های کبدی یا کلیوی: این بیماری‌ها می‌توانند متابولیسم بدن را مختل کرده و باعث اسهال در سگ‌ها شوند.

عوامل محیطی و استرس

استرس ناشی از تغییر محیط، جدایی از صاحب یا سفر می‌تواند باعث تحریک روده و اسهال شود. این نوع اسهال معمولاً موقتی است اما نیاز به مدیریت دارد.

داروها و سموم

مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند تعادل فلور روده را مختل کرده و باعث اسهال شود.
مسمومیت با مواد شیمیایی، گیاهان سمی یا غذاهای مضر (مانند شکلات یا انگور) نیز می‌تواند عامل اسهال در سگ‌ها باشد.

نکته :

از منظر پاتوفیزیولوژی، اسهال می‌تواند به انواع اسموتیک، ترشحی، التهابی یا حرکتی تقسیم شود. برای مثال، اسهال اسموتیک ناشی از سوءجذب مواد مغذی (مانند لاکتوز در سگ‌های مبتلا به عدم تحمل لاکتوز) است، در حالی که اسهال ترشحی به دلیل ترشح بیش از حد الکترولیت‌ها به لومن روده (مانند وبا یا عفونت‌های باکتریایی) رخ می‌دهد. تشخیص نوع اسهال از طریق آزمایش مدفوع، آنالیز خون و تصویربرداری (مانند سونوگرافی شکمی) امکان‌پذیر است.

علائم همراه با اسهال در سگ‌ها

شناخت علائم همراه با اسهال در سگ‌ها برای تشخیص شدت مشکل و تصمیم‌گیری برای درمان ضروری است. علائم شایع عبارتند از:

مدفوع شل یا آبکی
افزایش دفعات دفع
وجود خون یا مخاط در مدفوع
استفراغ
بی‌حالی یا کاهش اشتها
کاهش وزن (در اسهال مزمن)
تب یا درد شکمی

نشانه‌های خطرناک بیماری در سگ و گربه؛ ۱۵ علامت که نباید نادیده بگیرید!

هشدار برای صاحبان سگ: اگر اسهال با علائمی مانند خونریزی شدید، بی‌حالی مفرط یا استفراغ مداوم همراه باشد، فوراً به دامپزشک مراجعه کنید.

نکته : وجود خون تیره (ملنا) در مدفوع نشان‌دهنده خونریزی در روده کوچک است، در حالی که خون قرمز روشن (هماتوشزی) معمولاً به مشکلات روده بزرگ یا مقعد اشاره دارد.

درمان‌های خانگی برای اسهال در سگ‌ها

در موارد خفیف اسهال در سگ‌ها، می‌توان از روش‌های خانگی برای مدیریت علائم استفاده کرد. با این حال، این روش‌ها نباید جایگزین نظر دامپزشک شوند، به‌ویژه در موارد شدید یا مزمن.

قطع غذایی موقت

خودداری از دادن غذا به مدت 12 تا 24 ساعت (فقط برای سگ‌های بالغ و سالم) می‌تواند به دستگاه گوارش فرصت استراحت بدهد. در این مدت، آب تمیز و تازه باید همیشه در دسترس باشد.
هشدار:قطع غذایی برای توله‌سگ‌ها، سگ‌های مسن یا سگ‌های دارای بیماری زمینه‌ای مناسب نیست.

رژیم غذایی سبک

رژیم(موز، برنج سفید، مرغ) برای سگ‌ها نیز قابل‌استفاده است. این غذاها کم‌فیبر و آسان‌هضم هستند و به سفت شدن مدفوع کمک می‌کنند.
برنج سفید پخته‌شده یا سیب‌زمینی آب‌پز به مقدار کم می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

۱۰ غذای مضر برای سگ‌ها (که خیلی از صاحبان پت نمی‌دونن)

مایعات

کم‌آبی یکی از عوارض اصلی اسهال در سگ‌ها است. اطمینان حاصل کنید که سگ شما به آب تمیز دسترسی دارد. در موارد شدید، می‌توانید از محلول‌های الکترولیت (مانند ORS دامپزشکی) استفاده کنید.

پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌ها می‌توانند تعادل فلور روده را بهبود بخشیده و به کاهش اسهال کمک کنند. ماست ساده (بدون شکر یا افزودنی) یا مکمل‌های پروبیوتیک دامپزشکی گزینه‌های خوبی هستند.

نکته:

در موارد اسهال حاد، تجویز مایع‌درمانی وریدی یا زیرجلدی برای جبران الکترولیت‌ها ضروری است. در اسهال‌های باکتریایی، آنتی‌بیوتیک‌ ممکن است لازم باشد، اما باید با احتیاط تجویز شوند تا از مقاومت آنتی‌بیوتیکی جلوگیری شود.
در اسهال‌های مزمن، انجام آزمایش‌هایی مانند شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)، پروفایل بیوشیمیایی سرم و آزمایش مدفوع برای تشخیص انگل‌ها یا عفونت‌ها ضروری است.

برخی از بیماری‌های مرتبط با اسهال در سگ‌ها

اسهال در سگ‌ها می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های جدی باشد. برخی از مهم‌ترین بیماری‌های مرتبط عبارتند از:

پاروویروس

یک بیماری ویروسی بسیار مسری که در توله‌سگ‌های واکسینه‌نشده شایع است. علائم شامل اسهال خونی شدید، استفراغ و بی‌حالی است.
درمان تخصصی: بستری در بیمارستان، مایع‌درمانی و داروهای ضد ویروسی.

بیماری التهابی روده (IBD)

التهاب مزمن روده که می‌تواند با اسهال متناوب، کاهش وزن و استفراغ همراه باشد.
تشخیص تخصصی: آندوسکوپی و بیوپسی روده برای تأیید تشخیص.

ژیاردیازیس

عفونت انگلی ناشی از ژیاردیا که از طریق آب آلوده منتقل می‌شود. اسهال متناوب و مخاطی از علائم شایع است.
درمان: داروهای ضد انگلی مانند فنبندازول یا مترونیدازول.

مسمومیت غذایی یا شیمیایی

مصرف غذای فاسد یا مواد سمی می‌تواند باعث اسهال حاد شود.
مدیریت: شست‌وشوی معده یا تجویز زغال فعال در موارد مسمومیت.

درمان‌های پزشکی شایع برای اسهال در سگ‌ها

در مواردی که اسهال در سگ‌ها خفیف نباشد یا با علائم شدید همراه باشد (مانند اسهال خونی، استفراغ مداوم، یا کم‌آبی شدید)، استفاده از درمان‌های پزشکی ضروری است. این درمان‌ها معمولاً توسط دامپزشکان تجویز می‌شوند و باید تحت نظارت حرفه‌ای انجام شوند:

چگونه سگ‌مان را برای اولین بار به دامپزشک ببریم؟

مایع‌درمانی (Fluid Therapy)
توضیح: کم‌آبی یکی از عوارض اصلی اسهال در سگ‌ها است، به‌ویژه در موارد حاد. مایع‌درمانی وریدی (IV) یا زیرجلدی (SC) برای جبران از دست‌رفته‌های آب و الکترولیت‌ها استفاده می‌شود.
مواد مورد استفاده: محلول‌های مانند رینگر یا سرم حاوی دکستروز و دیگر الکترولیت‌ها.
کاربرد: مناسب برای سگ‌هایی که نمی‌توانند به‌تنهایی آب بنوشند یا دچار دهیدراتاسیون شدید هستند.
نکته : دامپزشکان باید سطح الکترولیت‌ها (مانند سدیم و پتاسیم) را با آزمایش خون بررسی کنند تا تعادل مناسب حفظ شود.

آنتی‌بیوتیک‌ها
توضیح: در صورتی که اسهال در سگ‌ها ناشی از عفونت باکتریایی (مانند سالمونلا یا کمپیلوباکتر) باشد، آنتی‌بیوتیک‌ها تجویز می‌شوند.
داروهای شایع: مترونیدازول، آموکسی‌سیلین یا انروفلوکساسین (بسته به نوع باکتری).
احتیاط: استفاده بیش از حد از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند تعادل فلور روده را مختل کند؛ لذا باید با کشت مدفوع و آنتی‌بیوگرام تأیید شود.
نکته : مقاومت آنتی‌بیوتیکی یک نگرانی رو به رشد است؛ بنابراین انتخاب داروی مناسب ضروری است.
داروهای ضد انگل
توضیح: اگر اسهال در سگ‌ها به دلیل انگل‌هایی مانند ژیاردیا یا کرم‌های روده‌ای باشد، داروهای ضد انگل تجویز می‌شوند.
داروهای شایع: فنبندازول، پانکور (پان‌کرور) یا پیرانتل پاموات.
کاربرد: دوره درمان معمولاً 3 تا 5 روز است و ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد.
نکته: آزمایش مدفوع برای شناسایی نوع انگل و تأیید حذف آن پس از درمان ضروری است.
داروهای ضد التهابی و تنظیم‌کننده روده
توضیح: در موارد التهاب مزمن روده (مانند IBD)، داروهایی برای کاهش و بهبود عملکرد روده استفاده می‌شود.
داروهای شایع: پردنیزولون (کورتوکواستروئید) یا بوپرنیل (یک ایمونومدولاتور).
کاربرد: این داروها به کاهش التهاب دیواره روده و بهبود جذب مواد مغذی کمک می‌کنند.
نکته: دوز دارو باید به‌تدریج تنظیم شود و عوارض جانبی مانند سرکوب سیستم ایمنی بررسی گردد.
داروهای ضد اسهال (Antidiarrheal Medications)
توضیح: در برخی موارد برای کاهش حرکات روده و سفت کردن مدفوع از این داروها استفاده می‌شود.
داروهای شایع: لوپرآمید (در دوزهای بسیار کم و تحت نظر دامپزشک) یا کائولین-پکتین.
احتیاط: این داروها فقط در اسهال‌های غیرعفونی و تحت نظارت دامپزشک باید استفاده شوند، زیرا می‌توانند عفونت را پنهان کنند.
نکته: استفاده از این داروها در اسهال‌های عفونی (مانند پاروویروس) ممنوع است.
درمان‌های مکمل (Supportive Care)
توضیح: در کنار درمان اصلی، مکمل‌هایی برای حمایت از سیستم گوارش تجویز می‌شوند.
مکمل‌ها: پروبیوتیک‌های دامپزشکی (مانند FortiFlora) برای بازسازی فلور روده، یا ویتامین‌های گروه B برای جبران کمبودها.
کاربرد: این درمان‌ها به بهبودی سریع‌تر کمک می‌کنند.
نکته: دامپزشکان باید نوع پروبیوتیک را بر اساس نیاز سگ (مثلاً سویه‌های لاکتوباسیلوس) انتخاب کنند.

بستری و مراقبت‌های ویژه
توضیح: در موارد شدید مانند پاروویروس یا مسمومیت، سگ ممکن است نیاز به بستری در کلینیک دامپزشکی داشته باشد.
روش‌ها: نظارت مداوم، تغذیه از طریق لوله (در صورت ناتوانی در خوردن)، و تجویز آنتی‌ویروس‌ها یا ضد سموم.
نکته: استفاده از پروتکل‌های پیشرفته مانند پلاسمادرمانی در موارد پاروویروس می‌تواند نرخ بقا را افزایش دهد.

هشدار برای صاحبان سگ

هرگز بدون مشورت با دامپزشک از داروهای انسانی یا دامپزشکی استفاده نکنید.
اگر اسهال در سگ‌ها بیش از 48 ساعت طول کشید یا با علائم خطر (مانند بی‌حالی شدید) همراه شد، فوراً به کلینیک مراجعه کنید.

نکته تخصصی برای دامپزشکان

تشخیص دقیق نیازمند آزمایش‌های تشخیصی مانند CBC (شمارش کامل خون)، بیوشیمی سرم، و تصویربرداری (سونوگرافی یا رادیوگرافی) است.
در اسهال مزمن، بیوپسی روده ممکن است برای تشخیص بیماری‌های التهابی یا نئوپلاستیک لازم باشد.

این درمان‌ها در کنار راهکارهای خانگی که در متن قبلی ذکر شد، می‌توانند به مدیریت کامل اسهال در سگ‌ها کمک کنند.

نکات پیشگیری از اسهال در سگ‌ها

واکسیناسیون منظم: برای پیشگیری از بیماری‌هایی مانند پاروویروس.
رژیم غذایی متعادل: از تغییر ناگهانی غذا خودداری کنید و از غذاهای باکیفیت استفاده کنید.
کنترل انگل‌ها: کرم‌زدایی منظم و بررسی مدفوع برای انگل‌ها.
محیط تمیز: اطمینان از دسترسی به آب تمیز و جلوگیری از دسترسی سگ به زباله یا مواد مضر.

اسهال در سگ‌ها می‌تواند یک مشکل ساده یا نشانه‌ای از یک بیماری جدی باشد. با شناخت علل، استفاده از درمان‌های خانگی مناسب و مشورت با دامپزشک، می‌توانید سلامت سگ خود را تضمین کنید.