عفونت یکی از شایع‌ترین مشکلات چشمی در میان گربه‌سانان است و اگر عفونت چشم در گربه به‌موقع درمان نشود، می‌تواند باعث درد، التهاب شدید، آسیب قرنیه و حتی از دست دادن بینایی شود. چشم گربه‌ها بسیار حساس است و کوچک‌ترین آلودگی، آسیب یا ضعف ایمنی می‌تواند زمینه‌ساز عفونت شود. برای اینکه یک دامپزشک یا صاحب حیوان به‌درستی شرایط را مدیریت کند، لازم است انواع عفونت‌ها، علت‌های زمینه‌ای و عوامل تشدیدکننده آن را کامل بشناسد. در ادامه یک توضیح جامع، تخصصی و کامل ارائه می‌شود که تمام ابعاد این موضوع را پوشش می‌دهد.

عفونت چشم در گربه چیست؟

عفونت چشم به هر نوع التهاب یا درگیری باکتریایی، ویروسی، قارچی یا انگلی در بافت‌های مختلف چشم گفته می‌شود. این عفونت ممکن است در ساختارهای متفاوتی مانند ملتحمه، قرنیه، پلک‌ها یا مجاری اشکی رخ دهد. در بسیاری از موارد، عفونت با علائم ظاهری مثل ترشح چرکی، آبریزش یا قرمزی همراه است، اما شدت آن بسته به نوع عامل بیماری می‌تواند متفاوت باشد. شناخت نوع عفونت مهم است، زیرا درمان عفونت باکتریایی با درمان عفونت ویروسی کاملاً متفاوت است.

انواع عفونت چشم در گربه

۱. عفونت‌های باکتریایی

این نوع عفونت معمولاً در اثر ورود باکتری‌ها به چشم ایجاد می‌شود. باکتری‌ها می‌توانند به‌صورت اولیه (مستقیم) وارد چشم شوند یا به‌صورت ثانویه پس از آسیب، آلرژی یا بیماری ویروسی ظاهر شوند. ترشحات غلیظ زرد یا سبز بیشتر به نفع عفونت باکتریایی است. باکتری‌هایی مانند کلامیدوفیلا ( Chlamydophila felis )ومایکوپلاسما ( Mycoplasma felis ) از عوامل شایع هستند و اغلب نیاز به درمان دارویی تخصصی دارند.

۲. عفونت‌های ویروسی

شایع‌ترین دلیل عفونت چشم در گربه‌ها عامل ویروسی است، مخصوصاً ویروس هرپس Feline Herpesvirus Type-1 (FHV-1). این ویروس باعث التهاب شدید چشم و پلک، زخم قرنیه و عودهای مکرر می‌شود. عفونت ویروسی معمولاً در گربه‌هایی که استرس زیادی دارند یا سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، فعال‌تر است. بسیاری از گربه‌ها در کودکی آلوده می‌شوند و ویروس در بدنشان به‌صورت نهفته باقی می‌ماند و با هر استرس دوباره فعال می‌شود.

۳. عفونت قارچی

این نوع کمتر شایع است اما در دسته عفونت‌های خطرناک قرار می‌گیرد. قارچ‌هایی مثل کریپتوکوکوس ( Cryptococcus )  می‌توانند چشم را درگیر کنند و باعث التهاب عمیق و کاهش دید شوند. این عفونت‌ها بیشتر در گربه‌هایی با ضعف شدید ایمنی یا زندگی در محیط‌های مرطوب و آلوده مشاهده می‌شوند.

۴. عفونت‌های انگلی

انگل‌هایی مانند Thelazia (کرم‌های چشمی) یا آلودگی ناشی از انگل‌های سیستمیک مثل توکسوپلاسموز می‌توانند موجب التهاب شدید چشم شوند. این عفونت‌ها معمولاً با ترشحات آبکی یا چرکی، تورم و خارش همراه هستند.

مهم‌ترین علت‌های عفونت چشم در گربه

۱. ویروس‌های تنفسی

گربه‌ها به ویروس‌هایی مبتلا می‌شوند که شبیه سرماخوردگی انسان است اما عوارض چشمی شدیدتری ایجاد می‌کند.
دو ویروس اصلی:

• Feline Herpesvirus (FHV-1) ( ویروس هرپس )

• Feline Calicivirus (FCV) (  کلسی ویروس )

این ویروس‌ها علاوه‌بر ایجاد آبریزش بینی، عطسه و بی‌حالی، باعث التهاب شدید چشم می‌شوند.

۲. وارد شدن جسم خارجی

ذرات خاک، گردوغبار، مو یا حتی مواد شیمیایی می‌توانند وارد چشم شده و باعث التهاب، خراش و در نهایت عفونت شوند. چشم گربه به‌دلیل اندازه کوچک و پلک‌های حساس به این نوع آسیب‌ها بسیار واکنش نشان می‌دهد.

۳. آسیب و تروما

ورود ناخن گربه دیگر، سقوط، بازی‌های خشن یا برخورد با اشیاء می‌تواند باعث زخم قرنیه شده و سریعاً منجر به عفونت شود.

۴. آلرژی‌ها

آلرژی به گردوغبار، عطرها، شوینده‌ها یا گل‌ها می‌تواند زمینه التهاب چشم را فراهم کند و این التهاب مسیر ورود باکتری‌ها را باز می‌کند.

۵. مشکلات ژنتیکی یا نژادی

برخی نژادها مانند پرشین و هیمالین به‌دلیل ساختار صورت و بینی پهن، بیشتر مستعد اشک‌ریزش، انسداد مجاری اشکی و عفونت هستند.

۶. ضعف سیستم ایمنی

بچه‌گربه‌ها، گربه‌های مسن، یا گربه‌هایی که بیماری‌هایی مانند لوسمی FIV دارند، بیشتر دچار عفونت می‌شوند.

عوامل تشدیدکننده عفونت چشم

• استرس زیاد: فعال‌کننده اصلی ویروس هرپس در گربه‌ها.

• محیط آلوده: گردوغبار، دود سیگار، قارچ‌های محیطی.

• عدم واکسیناسیون: گربه‌های واکسینه‌نشده بیشتر دچار ویروس‌های تنفسی و چشم‌درگیر می‌شوند.

• تماس با گربه‌های بیمار: مخصوصاً در پناهگاه‌ها یا خانه‌هایی با چند گربه.

• خشکی چشم: کاهش تولید اشک می‌تواند قرنیه را در برابر عفونت آسیب‌پذیرتر کند.

• بهداشت ضعیف اطراف چشم: مخصوصاً در نژادهایی که اشک‌ریزش دارند.

 

علائم عفونت چشم در گربه 

عفونت‌های چشمی در گربه‌ها طیف وسیعی از علائم ظاهری و پنهان را ایجاد می‌کنند که شناسایی آن‌ها برای جلوگیری از آسیب دائمی به چشم ضروری است. چشم گربه به‌دلیل ساختار قرنیه نازک، ملتحمه حساس و واکنش شدید ایمنی، در مقابل عوامل بیماری‌زا بسیار آسیب‌پذیر است. عفونت معمولاً از ملتحمه شروع می‌شود، اما در موارد شدید می‌تواند قرنیه، پلک، مجاری اشکی و حتی ساختارهای عمقی‌تر مانند صلبیه را درگیر کند.
در ادامه جامع‌ترین و دقیق‌ترین توضیح درباره علائم و روش‌های تشخیص ارائه می‌شود.

علائم :

۱. تغییرات ترشحات چشم (Discharge Changes)

ترشحات چشم مهم‌ترین شاخص تشخیص نوع عفونت هستند. سه نوع اصلی ترشح وجود دارد:

 آبکی (Serous Discharge)

• شفاف، رقیق و شبیه اشک

• مرتبط با عفونت‌های ویروسی، آلرژی، یا شروع التهاب

• اغلب در مراحل اولیه هرپس‌ویروس دیده می‌شود

 مخاطی (Mucoid)

• غلیظ‌تر و چسبناک

• معمولاً نشان‌دهنده التهاب مزمن ملتحمه

• در انسداد مجاری اشکی نیز دیده می‌شود

چرکی (Purulent)

• زرد، سبز یا سفید

• قوی‌ترین نشانه عفونت باکتریایی

• معمولاً همراه با التهاب پلک و درد

• گاهی بوی بد دارند که نشانه شدت عفونت است

ترشحات چرکی + قرمزی شدید معمولاً به معنای درگیری با Chlamydophila felis یا Mycoplasma felis است.

2. قرمزی چشم و التهاب شدید ملتحمه

در عفونت‌های چشمی، رگ‌های ملتحمه متورم و برجسته می‌شوند. درجات مختلف دارد:

• قرمزی خفیف: در التهاب ساده یا آلرژی

• قرمزی شدید و گسترده: در ویروس FHV-1 و عفونت‌های باکتریایی

• قرمزی نقطه‌ای همراه با درد: احتمال زخم قرنیه

قرمزی چشم نشان‌دهنده پاسخ ایمنی بدن به یک عامل تحریکی یا عفونی است.

۳. ریزش اشک شدید و مداوم (Epiphora)

وقتی جریان اشک طبیعی دچار اختلال شود، چشم بیش‌ازحد مرطوب می‌شود. این حالت در موارد زیر دیده می‌شود:

• انسداد مجاری اشکی

• زخم سطحی قرنیه

• تحریک ناشی از جسم خارجی

• التهاب ناشی از آلرژی یا عفونت ویروسی

اگر اشک‌ریزش باعث ایجاد خطوط قهوه‌ای روی صورت شود، نشان‌دهنده طولانی‌بودن التهاب است.

۴. درد چشمی و بسته نگه داشتن چشم (Blepharospasm)

گربه‌هایی که احساس درد چشم دارند معمولاً رفتار زیر را نشان می‌دهند:

• نیمه‌باز نگه داشتن چشم

• سفت‌کردن پلک‌ها

• اجتناب از نور

• گاهی تولید صدا هنگام لمس چشم

این علامت معمولاً با زخم قرنیه، التهاب ویروسی شدید یا جسم خارجی ارتباط دارد.

۵. تورم پلک‌ها (Blepharitis)

تورم پلک‌ها یکی از نشانه‌های مهم است و می‌تواند ناشی از:

• التهاب باکتریایی

• آلرژی

• آسیب فیزیکی

• انگل‌های چشمی مانند Thelazia

• هرپس‌ویروس

گاهی تورم به‌حدی می‌رسد که چشم کاملاً بسته می‌شود. وجود دلمه در لبه پلک نیز از نشانه‌های عفونت پیشرفته است.

۶. تغییرات قرنیه (Keratitis / Ulcers)

درگیری قرنیه یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای عفونت است. این تغییرات معمولاً شامل:

کدر شدن قرنیه به‌صورت لکه‌های سفید، شیری یا آبی که نشان‌دهنده آسیب لایه‌های عمقی‌تر قرنیه است.

ایجاد لکه‌های سبز هنگام تست فلوروسئین که نشانه زخم قرنیه است.

برآمدگی یا نازکی قرنیه که در موارد شدید می‌تواند منجر به پارگی قرنیه شود.

۷. خروج پلک سوم (Prolapsed Third Eyelid)

پلک سوم جزئی از سیستم دفاعی چشم است. خروج غیرعادی آن به نشانه‌های زیر اشاره دارد:

• التهاب شدید

• درد

• کم‌آبی

• عفونت ویروسی

• جسم خارجی

اگر هر دو چشم دچار این حالت شوند، احتمال عفونت ویروسی بیشتر است.

۸. خارش، مالیدن چشم و آسیب خودخواسته

گربه‌ای که مدام صورت خود را به فرش، دیوار، یا پنجه‌ها می‌کشد، معمولاً درد یا خارش شدید دارد.
این کار می‌تواند باعث ورود باکتری به چشم و تشدید عفونت شود.

۹. علائم سیستمیک همراه با مشکلات چشمی

اگر عفونت چشم ناشی از ویروس‌های تنفسی باشد، معمولاً همراه است با:

• عطسه

• بی‌حالی

• تب

• بی‌اشتهایی

• آبریزش بینی

ترکیب علائم تنفسی و چشمی تقریباً همیشه به FHV-1 یا FCV اشاره دارد.

روش‌های کامل تشخیص عفونت چشم توسط دامپزشک

۱. معاینه تخصصی با اسلیت‌لامپ (Slit Lamp Biomicroscopy)

این دستگاه ساختارهای مختلف چشم را با بزرگ‌نمایی بالا نشان می‌دهد.
دامپزشک با آن می‌تواند موارد زیر را بررسی کند:

• شدت التهاب ملتحمه

• کوچک‌ترین زخم‌های قرنیه

• ضخامت لایه‌های قرنیه

• وجود جسم خارجی

• تغییر رنگ غیرطبیعی

• التهاب لایه‌های عمقی

۲. تست فلوروسئین (Fluorescein Staining)

استاندارد طلایی تشخیص زخم قرنیه است.
با استفاده از رنگ فلورسنت:

• سطح آسیب‌دیده مشخص می‌شود

• نوع زخم تعیین می‌شود (سطحی، عمقی، نقطه‌ای، گسترده)

• احتمال سوراخ شدگی قرنیه بررسی می‌شود

• تاثیر پلک‌ها بر خراش‌های چشم مشخص می‌شود

۳. نمونه‌برداری از ترشحات (Cytology & Culture)

این آزمایش‌ها برای موارد زیر ضروری‌اند:

• عفونت‌های مقاوم

• ترشحات چرکی شدید

• عدم پاسخ به درمان

• مشکوک بودن به باکتری‌های خاص مانند Chlamydia

نتیجه آزمایش کمک می‌کند تا دامپزشک بداند:

• دقیقاً کدام باکتری عامل عفونت است

• به چه دارویی حساس یا مقاوم است

این کار از مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک جلوگیری می‌کند.

۴. تست PCR برای ویروس Herpes (FHV-1)

اگر گربه دچار عفونت‌های مکرر چشم باشد، احتمال درگیری با FHV بسیار زیاد است.
PCR دقیق‌ترین روش تشخیص فعالیت ویروسی است.

۵. بررسی فشار چشم (Tonometry)

در برخی عفونت‌ها، فشار داخل چشم ممکن است تغییر کند.
فشار بالا یا پایین می‌تواند نشانه بیماری‌های جدی‌تر مانندموارد زیر باشد

• گلوکوم

• یووئیت

• التهاب عمقی

۶. بررسی مجاری اشکی (Nasolacrimal Duct Test)

این بررسی برای گربه‌هایی که ریزش اشک مداوم دارند انجام می‌شود.انسداد مجرا می‌تواند باعث تحریک دائمی و عفونت مکرر شود.

۷. مشاهده مستقیم جسم خارجی

گاهی به‌ظاهر علائم مثل عفونت هستند، اما علت فقط یک پرز، علف یا خاک و قطعه کوچک مو زیر پلک است.
دامپزشک با بزرگ‌نمایی، پلک را کامل بالا زده و فضای پشت آن را بررسی می‌کند.

درمان عفونت چشم در گربه 

برای درمان عفونت چشم در گربه‌ها به‌صورت دقیق باید به نوع عامل بیماری توجه کنیم، اما اصولی وجود دارد که در تمام موارد به‌عنوان پایه درمان استفاده می‌شود. چشم گربه ساختار بسیار ظریفی دارد و هرگونه التهاب یا عفونت، اگر بدون درمان مناسب باقی بماند، می‌تواند به سرعت به زخم قرنیه، از دست رفتن بافت، یا حتی کوری منجر شود.

به همین دلیل مهم است که درمان هم بر اساس تشخیص درست باشد و هم با دوز، نوع دارو و مدت زمان مناسب انجام شود. درمان اشتباه یا ناقص در گربه‌ها می‌تواند باعث مزمن‌شدن عفونت و بازگشت مجدد آن شود، به‌خصوص در مورد عفونت‌های ویروسی.

در عفونت‌های باکتریایی، پایه اصلی درمان استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های چشمی است. قطره‌هایی مانند کلرامفنیکل، سیپروفلوکساسین، افلوکساسین یا جنتامایسین بسته به شدت عفونت تجویز می‌شوند. انتخاب آنتی‌بیوتیک معمولاً بر اساس نوع ترشح، ضخامت التهاب ملتحمه و پاسخ احتمالی نسبت به دارو تعیین می‌شود.

در مواردی که عامل عفونت Chlamydophila felis باشد، نیاز به درمان سیستمیک با داکسی‌سایکلین وجود دارد، زیرا این باکتری در لایه‌های عمیق‌تری از بافت تکثیر می‌شود و قطره چشمی به‌تنهایی کافی نیست.

همچنین، دوره درمان باکتریایی نباید کوتاه باشد، زیرا توقف دارو قبل از تکمیل چرخه درمان می‌تواند به برگشت عفونت و مقاومت دارویی منجر شود.

در عفونت‌های ویروسی، درمان کاملاً متفاوت است. رایج‌ترین ویروس، یعنی FHV-1، قابل ریشه‌کن شدن نیست و تنها می‌توان آن را کنترل کرد. در این موارد از داروهای ضدویروس مانند تری‌فلوریدین، آیدوکسوریدین یا سیدوفوویر استفاده می‌شود. این داروها سرعت تکثیر ویروس را کاهش می‌دهند و از شدت التهاب می‌کاهند.

در موارد مزمن یا عودکننده، استفاده از «L-lysine» برای کاهش شدت تکثیر ویروس پیشنهاد می‌شود، زیرا به‌صورت رقابتی با آرژینین در بدن عمل می‌کند و مواد مورد نیاز ویروس هرپس را محدود می‌کند. گربه‌هایی که هرپس دارند معمولاً دوره‌های عود بیماری را تجربه می‌کنند، مخصوصاً هنگام استرس، تغییر محیط، مهمانی‌ها، اضافه‌شدن حیوان جدید یا بیماری‌های دیگر.

اگر عفونت به‌قدری شدید باشد که باعث زخم قرنیه شود، پروسه درمان پیچیده‌تر می‌شود.

زخم قرنیه با تست فلوروسئین تشخیص داده می‌شود و بسته به نوع آن، درمان با قطره‌های آنتی‌بیوتیک، قطره‌های مرطوب‌کننده، پمادهای ترمیم‌کننده سطح قرنیه و در موارد خاص داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی انجام می‌شود.

در این مرحله استفاده از کورتیکواستروئیدها کاملاً ممنوع است، زیرا کورتون باعث نازک‌شدن بافت و بدترشدن زخم می‌شود. زخم‌های عمیق یا زخم‌های ناشی از ویروس FHV نیاز به مراقبت دقیق دارند و حتی ممکن است به جراحی فلپ یا سایر روش‌های ترمیمی برسند.

در موارد ناشی از قارچ، درمان بسیار سخت‌تر و طولانی‌تر است. عفونت‌های قارچی معمولاً با داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی مانند ایتراکونازول درمان می‌شوند و به‌دلیل درگیری عمقی بافت، پاسخ‌دهی آن‌ها کندتر از سایر عوامل است. این نوع عفونت معمولاً در گربه‌هایی با ضعف سیستم ایمنی دیده می‌شود و در برخی نژادها یا گربه‌های بیرون‌رو خطر بیشتری دارد.

مراقبت های خانگی

مراقبت‌های خانگی بخش مهمی از درمان هستند، اما باید به‌درستی انجام شوند. تمیزکردن چشم با سرم شست‌وشوی استریل اصلی‌ترین اقدام است و استفاده از آب، چای، دم‌نوش‌ها یا محلول‌های خانگی اشتباه بزرگی است که اغلب باعث تشدید عفونت می‌شود. هنگام تمیزکردن باید پنبه یا گاز استریل با یک‌بار مصرف استفاده شود و هر بار فقط یک سمت چشم با یک گاز جداگانه تمیز شود تا آلودگی از یک چشم به چشم دیگر منتقل نشود.

محیط اطراف چشم باید خشک نگه داشته شود تا میزان تحریک کاهش یابد. در صورتی که گربه صورت خود را زیاد می‌خاراند، استفاده از گردنبند الیزابت ضروری است تا مانع از ایجاد آسیب و زخم ثانویه شود.

در گربه‌های مبتلا به حساسیت، علاوه بر درمان عفونت، باید منبع آلرژی نیز کنترل شود. تماس با گردوغبار، عطرهای تند، اسپری‌های شیمیایی یا شوینده‌ها می‌تواند چشم را تحریک کند و باعث عود التهاب شود.

در این موارد کنترل محیطی جزء درمان اصلی محسوب می‌شود. همچنین، گربه‌هایی که مژه‌های غیرطبیعی، مشکلات پلک یا انسداد مجاری اشکی دارند ممکن است نیاز به درمان‌های اصلاحی یا حتی جراحی داشته باشند.

پیشگیری از عفونت چشم بخش مهمی از سلامت عمومی گربه است. واکسیناسیون کامل نقش مستقیم در جلوگیری از عفونت‌های ویروسی مانند FHV و FCV دارد و یکی از مهم‌ترین اقدامات برای گربه‌های خانگی و بیرون‌رو است. کاهش استرس، فراهم کردن محیط آرام و ثابت، تغذیه باکیفیت و ویتامین‌های تقویتی، همگی سیستم ایمنی را تقویت کرده و احتمال ابتلا یا عود عفونت را کاهش می‌دهند.

گربه‌هایی که سابقه عفونت چشمی مکرر دارند باید دوره‌ای توسط دامپزشک معاینه شوند تا از عود بیماری پیشگیری شود.

سوالات متداول

1-چرا چشم گربه‌ام آب‌ریزش دارد و ترشحاتش سبز شده؟

پاسخ : ترشح سبزرنگ معمولاً نشانه عفونت باکتریایی است، مخصوصاً وقتی همراه التهاب و تورم باشد. برای تشخیص دقیق‌تر و انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب، لازم است دامپزشک نمونه‌برداری کند.

---

2-چگونه تفاوت بین عفونت ویروسی (مثل هرپس‌ویروس) و باکتریایی را تشخیص دهم؟

پاسخ : علائم مثل عطسه، آبریزش بینی یا تب به همراه علائم چشمی معمولاً نشانه‌ای از عفونت ویروسی است. دامپزشک ممکن است از تست PCR برای شناسایی ویروس‌هایی مانند FHV-1 استفاده کند. برای باکتری نیز کشت ترشحات انجام می‌شود.

---

3-آیا می‌توانم با داروی انسانی یا قطره چشمی بدون نسخه چشم گربه‌ام را درمان کنم؟

پاسخ : خیر، استفاده از داروهای انسانی یا قطره‌های چشمی بدون تجویز دامپزشک بسیار خطرناک است و ممکن است باعث بدتر شدن عفونت یا آسیب به قرنیه شود. داروهای چشمی مخصوص گربه باید تجویز شوند.

---

4-آیا عفونت چشم گربه همیشه نیاز به داروی خوراکی دارد؟

پاسخ : نه همیشه. اگر عفونت سطحی باشد، معمولاً قطره یا پماد موضعی کافی است. اما در مواردی مثل Chlamydophilafelis یا عفونت خیلی عمیق قرنیه، لازم است دامپزشک داروی خوراکی (مثل آنتی‌بیوتیک سیستمیک) تجویز کند.

---

5-چگونه می‌توانم از عفونت چشمی گربه‌ام در آینده پیشگیری کنم؟

پاسخ: پیشگیری شامل واکسیناسیون منظم، کاهش استرس گربه، نگهداری محیط زندگی پاک و بهداشتی، نظافت منظم اطراف چشم با سرم استریل و معاینه دوره‌ای توسط دامپزشک است. همچنین باید از تماس گربه با حیوانات آلوده یا محیط‌های پرگردوغبار جلوگیری شود.