کرم‌زدگی زخم سگ (مایازیس)

با بیش از یک دهه تجربه تخصصی در حوزه حیوانات خانگی و درمان هزاران مورد کرم‌زدگی زخم سگ ها، ما در این مقاله جامع‌ترین منبع فارسی‌زبان را برای شما فراهم کرده‌ایم. اگر سگ شما دچار عارضه کرم زدگی زخم است و هیچ اطلاعاتی ندارید، این متن صفر تا صد تمام جزئیات علمی، پزشکی و عملی را با زبانی ساده و قابل فهم آموزش می‌دهد بطوری که دیگر نیازی به جستجوی پراکنده نخواهید داشت .

مایازیس یاکرم‌زدگی زخم سگ چیست و چطور اتفاق می‌افتد؟

مایازیس (Myiasis) یکی از بیماری‌های پوستی نسبتاً شایع و در عین حال خطرناک در سگ‌هاست که بیشتر در فصل‌های گرم سال، به‌ویژه بهار و تابستان مشاهده می‌شود. در این بیماری، مگس‌های ماده روی زخم‌ها یا نواحی مرطوب بدن سگ تخم می‌گذارند و پس از مدت کوتاهی، تخم‌ها به لارو یا همان کرم تبدیل می‌شوند. این کرم‌ها با تغذیه از بافت زنده‌ی بدن سگ باعث عفونت، نکروز و تخریب پوست می‌شوند. مایازیس در سگ نه‌تنها دردناک و آزاردهنده است، بلکه در صورت درمان‌نشدن می‌تواند باعث از بین رفتن بافت‌های حیاتی یا حتی مرگ حیوان شود.

مایازیس دقیقاً چطور ایجاد می‌شود؟

در حالت طبیعی، مگس‌ها برای تخم‌گذاری به دنبال محیط‌های گرم، مرطوب و دارای مواد آلی هستند. زخم باز روی پوست سگ، محیطی ایده‌آل برای آن‌ها فراهم می‌کند. زمانی که مگس روی زخم می‌نشیند، بین ۵۰ تا ۱۵۰ عدد تخم در سطح زخم یا در عمق ترشحات چرکی می‌گذارد. طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت، این تخم‌ها باز شده و لاروهای سفیدرنگ بیرون می‌آیند.
لاروها با حرکات مداوم خود وارد بافت پوست می‌شوند و با تغذیه از ترشحات و گوشت زنده، باعث گسترش زخم و ایجاد بوی تعفن می‌شوند. اگر در این مرحله درمان صورت نگیرد، لاروها به سرعت در پوست پخش شده و مایازیس پیشرفته ایجاد می‌شود. در این وضعیت، سگ دچار درد شدید، بی‌قراری، تب و بی‌اشتهایی می‌شود و احتمال عفونت خونی وجود دارد.

علائم کرم‌زدگی زخم سگ ها

شناسایی زودهنگام مایازیس بسیار مهم است، چون هرچه زودتر درمان آغاز شود، آسیب بافتی کمتر خواهد بود. صاحبان سگ باید روزانه بدن حیوان خود را بررسی کنند و در صورت مشاهده‌ی هر یک از علائم زیر، فوراً به دامپزشک مراجعه کنند:

وجود زخم باز یا مرطوب که بوی تعفن دارد.
مشاهده‌ی حرکت کرم‌های سفید کوچک در زخم یا اطراف آن.
بی‌قراری و ناله کردن سگ در زمان لمس ناحیه آلوده.
لیسیدن، گاز گرفتن یا خاراندن زیاد محل زخم.
بی‌حالی، بی‌اشتهایی و در موارد پیشرفته، تب یا لرز.

مایازیس معمولاً در نقاطی از بدن ایجاد می‌شود که تهویه کمتر و رطوبت بیشتری دارند. نواحی اطراف گوش، گردن، دم، مقعد، بین انگشتان و زیر شکم از محل‌های شایع این عفونت هستند. همچنین سگ‌هایی که موهای بلند دارند یا در محیط‌های باز و مرطوب نگهداری می‌شوند، بیشتر در معرض ابتلا هستند.

چرا برخی سگ‌ها بیشتر در معرض مایازیس هستند؟

مایازیس می‌تواند برای هر سگی اتفاق بیفتد، اما برخی شرایط احتمال آن را افزایش می‌دهند:

سگ‌هایی که زخم باز یا بخیه‌شده دارند.
حیواناتی که بهداشت بدنشان رعایت نمی‌شود یا در محیط‌های کثیف زندگی می‌کنند.
سگ‌های پیر، ضعیف یا بیمار که نمی‌توانند خود را تمیز کنند.
سگ‌هایی با موهای بلند که زخم‌های زیر مو به راحتی دیده نمی‌شود.
حیواناتی که دچار انگل‌های پوستی یا عفونت‌های قارچی هستند، چون پوستشان بوی خاصی جذب‌کننده‌ی مگس دارد.

این نکته مهم است که حتی زخم‌های کوچک و سطحی نیز اگر تمیز و خشک نگه‌داشته نشوند، می‌توانند محل مناسبی برای تخم‌گذاری مگس شوند.

نکته علمی جالب

در جهان، بیش از ۲۰ گونه مگس شناخته شده‌اند که می‌توانند باعث مایازیس شوند. در ایران معمولاً گونه‌هایی از جنس Lucilia و Calliphora عامل اصلی‌اند. لارو این مگس‌ها به پوست سگ نفوذ می‌کند و از بافت تغذیه می‌کند تا زمانی که بالغ شده و به مگس تبدیل شود.
در برخی موارد، لاروها آن‌قدر در عمق پوست پیش می‌روند که بدون باز کردن زخم توسط دامپزشک قابل مشاهده نیستند.

درمان کرم‌زدگی زخم سگ(مایازیس)

مایازیس در سگ یک وضعیت اورژانسی است و باید هرچه سریع‌تر درمان شود. تأخیر در اقدام درمانی می‌تواند باعث گسترش لاروها در پوست، نکروز بافت (مرگ سلولی)، بوی تعفن شدید و حتی شوک عفونی شود. در موارد پیشرفته، لاروها ممکن است به لایه‌های عمیق‌تر پوست و عضله نفوذ کنند. بنابراین اولین قدم، مراجعه سریع به دامپزشک است. با این حال، آشنایی صاحب سگ با روند درمان و مراقبت‌های بعدی، نقش بسیار مهمی در بهبودی کامل حیوان دارد.

درمان دامپزشکی مایازیس

درمان حرفه‌ای توسط دامپزشک شامل چند مرحله‌ی دقیق است که هدف آن حذف کامل کرم‌ها، ضدعفونی زخم و جلوگیری از بازگشت عفونت است.

۱. تراشیدن موهای اطراف زخم

دامپزشک ابتدا موهای اطراف ناحیه آلوده را با دقت می‌تراشد تا دید واضحی از وسعت آسیب داشته باشد. موهای بلند باعث نگهداری رطوبت و جذب مگس‌ها می‌شوند، بنابراین حذف آن‌ها ضروری است.

۲. پاک‌سازی زخم و خارج کردن لاروها

در مرحله بعد، زخم با محلول‌های ضدعفونی مثل نرمال‌سالین، بتادین یا کلرهگزیدین ضدعفونی می‌شود تا کرم‌ها واضح‌تر مشاهده شوند. سپس با استفاده از پنس استریل، لاروها به‌آرامی از داخل زخم خارج می‌شوند. این بخش باید با دقت زیاد انجام شود چون وجود حتی یک لارو می‌تواند باعث تداوم عفونت شود. در موارد شدید، ممکن است نیاز به بی‌حسی موضعی یا عمومی باشد تا دامپزشک بتواند زخم را به‌طور کامل تمیز کند.

۳. ضدعفونی و خشک کردن زخم

پس از خارج کردن همه‌ی لاروها، محل زخم را دوباره با محلول ضدعفونی و خشک می‌شود. برخی دامپزشکان از محلول‌های مخصوص ضد مگس یا کرم‌کش مثل Negasunt powder استفاده می‌کنند که هم خاصیت ضدعفونی دارد و هم مانع از بازگشت مگس‌ها می‌شود.

۴. تجویز داروهای ضد انگل و آنتی‌بیوتیک

برای جلوگیری از باقی ماندن لارو در زیر پوست یا در جریان خون، داروی ضد انگل ایورمکتین (Ivermectin) به‌صورت تزریقی یا خوراکی تجویز می‌شود. در کنار آن، آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل سفالکسین یا آموکسی‌سیلین برای جلوگیری از عفونت ثانویه ضروری است.
در صورت التهاب یا درد شدید، ممکن است دامپزشک داروهای ضد درد و ضد التهاب نیز تزریق کند.

۵. پانسمان و مراقبت بعدی

در پایان درمان، زخم پانسمان می‌شود تا از تماس دوباره مگس با محل جلوگیری شود. دامپزشک معمولاً توصیه می‌کند پانسمان روزانه تعویض شود و هر بار زخم با محلول استریل شسته شود.

مراقبت‌های خانگی پس از درمان

درمان دامپزشکی تنها بخشی از روند بهبودی کرم‌زدگی زخم سگ است. ادامه‌ی مراقبت در خانه بسیار مهم است تا زخم دوباره دچار این عارضه نشود.

تمیز نگه‌داشتن زخم

صاحب سگ باید روزانه زخم را با سرم یا محلول ضدعفونی ملایم تمیز کند و پانسمان را عوض نماید. در صورت وجود ترشح یا بوی بد، باید دوباره به دامپزشک مراجعه شود.

جلوگیری از تماس مگس

استفاده از اسپری‌های دافع مگس یا تور محافظ در محیطی که سگ نگهداری می‌شود، ضروری است. زخم باید همیشه خشک و پوشیده بماند تا مگس نتواند دوباره تخم‌گذاری کند.

جلوگیری از لیس زدن یا گاز گرفتن زخم

برای جلوگیری از تماس سگ با زخم خود، باید از قلاده الیزابت (Elizabeth Collar) استفاده شود. لیس زدن مداوم می‌تواند باعث باز شدن مجدد زخم و ورود آلودگی شود.

تغذیه مناسب و تقویت سیستم ایمنی

تغذیه‌ی مقوی شامل پروتئین بالا (مثل مرغ پخته یا تخم‌مرغ)، مکمل‌های ویتامینی و آب کافی به ترمیم بافت‌ها کمک می‌کند. سگ‌هایی که تغذیه‌ی ضعیفی دارند معمولاً دیرتر بهبود پیدا می‌کنند.

بررسی روزانه بدن سگ

تا زمان ترمیم کامل زخم، باید بدن سگ روزانه بررسی شود تا در صورت ایجاد زخم جدید، سریع اقدام شود.

نکات مهمی که باید به آن توجه کنید:

هرگز کرم‌ها را با دست خارج نکنید. لاروها ممکن است باعث التهاب پوستی یا انتقال آلودگی به انسان شوند.
از داروهای انسانی یا پمادهای متفرقه روی زخم سگ استفاده نکنید، زیرا برخی مواد می‌توانند برای حیوان سمی باشند.
اگر زخم عمقی است یا کرم‌ها زیاد هستند، خوددرمانی نکنید و حتماً به دامپزشک مراجعه کنید.
درمان ناقص کرم‌زدگی زخم سگ باعث می‌شود دوباره این عارضه بازگردد، بنابراین تکمیل دوره درمان و مصرف داروها تا آخر ضروری است.

پیشگیری از کرم‌زدگی زخم سگ: نکات طلایی مراقبت و بهداشت

مایازیس یا کرم‌زدگی زخم سگ، هرچند یک بیماری قابل درمان است، اما پیشگیری از آن بسیار آسان‌تر، ارزان‌تر و کم‌دردسرتر از درمان است. در واقع، با چند اقدام ساده و رعایت اصول بهداشت فردی و محیطی می‌توان احتمال ابتلای سگ به این بیماری را تقریباً به صفر رساند. هدف از پیشگیری، جلوگیری از ایجاد زخم و مهم‌تر از آن، جلوگیری از نشستن مگس روی بدن یا زخم حیوان است.

تمیز و خشک نگه‌داشتن بدن سگ

یکی از اصلی‌ترین راه‌های پیشگیری از مایازیس، حفظ تمیزی بدن سگ است. مگس‌ها به‌شدت جذب بوی تعفن، ترشحات چرکی و رطوبت می‌شوند.
بنابراین باید:

بدن سگ، به‌ویژه در نواحی گوش، دم، مقعد و بین انگشتان به‌صورت هفتگی بررسی شود.
در صورت مشاهده زخم، بلافاصله محل را با سرم یا بتادین تمیز کنید.
اگر سگ را حمام میبرید، بدنش را کاملاً خشک کنید؛ زیرا رطوبت پوست محیطی عالی برای تخم‌گذاری مگس‌ها فراهم می‌کند.

برای سگ‌هایی با موهای بلند، اصلاح موهای اطراف مقعد و زیر شکم توصیه می‌شود تا زخم یا آلودگی درصورت وجود سریع‌تر مشاهده شود.

بهداشت محیط زندگی سگ

حتی اگر بدن سگ تمیز باشد، محیط کثیف یا پر از مگس می‌تواند خطر مایازیس را افزایش دهد.
برای کنترل مگس‌ها در محیط:

زباله‌ها و فضولات حیوانی را روزانه جمع‌آوری کنید.
از توری، اسپری دافع حشرات یا لامپ‌های مخصوص جذب مگس در محل نگهداری سگ استفاده کنید.
محل خواب سگ را خشک و تمیز نگه دارید و هفته‌ای یک‌بار با مواد مخصوص ضدعفونی کنید.
در فصول گرم، به‌ویژه تابستان، سگ نباید برای مدت طولانی در فضای باز و در معرض مگس رها شود.

این موارد به‌ظاهر ساده، اما بسیار مؤثر هستند و از شایع‌ترین دلایل بازگشت مایازیس جلوگیری می‌کنند.

مراقبت از زخم‌ها و جراحی‌ها

هر زخمی، حتی کوچک، می‌تواند در عرض چند ساعت تبدیل به منبع آلودگی شود. برای همین:

بعد از عمل جراحی، عقیم‌سازی یا بخیه زخم، پانسمان تمیز و خشک بسیار مهم است.
از پانسمان باز یا مرطوب اجتناب کنید.
تا زمان بهبودی کامل، از قلاده الیزابت برای جلوگیری از دستکاری زخم استفاده کنید.
اگر سگ در محیط باز است، زخم را با باند یا اسپری محافظ بپوشانید.

نکته‌ی مهم دیگر این است که در صورت مشاهده‌ی بوی بد، تغییر رنگ زخم یا ترشح غیرعادی، باید فوراً با دامپزشک تماس بگیرید. این نشانه‌ها ممکن است حاکی از شروع عفونت یا حضور لاروهای جدید باشند.

تقویت سیستم ایمنی و تغذیه‌ی سالم

سگ‌هایی که تغذیه‌ی مناسب دارند، سیستم ایمنی قوی‌تری در برابر عفونت‌ها و زخم‌ها خواهند داشت.
توصیه می‌شود:

از غذاهای باکیفیت حاوی پروتئین بالا استفاده کنید.
مکمل‌های ویتامینی مثل ویتامین A، C و روی (Zinc) که در ترمیم زخم مؤثرند را در رژیم غذایی سگ بگنجانید.
آب تازه همیشه در دسترس حیوان باشد تا بدنش دچار کم‌آبی نشود.

سگ‌های ضعیف یا بیمار معمولاً دیرتر بهبود می‌یابند و مستعد ابتلا به مایازیس هستند، بنابراین توجه به تغذیه‌ی صحیح بخش مهمی از پیشگیری است.

بررسی منظم و چکاپ دامپزشکی

حتی در صورت رعایت کامل موارد بالا، باز هم بررسی منظم بدن سگ اهمیت زیادی دارد.

هر هفته بدن سگ را به‌آرامی لمس کنید تا زخم یا التهاب پنهان را پیدا کنید.
در فصول گرم، دامپزشک ممکن است داروهای پیشگیرانه ضد مگس یا اسپری‌های محافظتی توصیه کند.
اگر سگ سابقه‌ی مایازیس دارد، معاینات دوره‌ای را باید جدی‌تر بگیرید.

چکاپ منظم به‌ویژه در سگ‌های مسن، نژادهای پشمالو یا حیواناتی که در حیاط زندگی می‌کنند، ضروری است.

دوری از محیط‌های پرمگس و کثیف

مگس‌ها معمولاً در مناطق با رطوبت بالا، زباله، یا لاشه‌ی حیوانات تجمع می‌کنند.
اگر سگ در چنین محیط‌هایی بازی کند، احتمال انتقال تخم مگس به بدنش بسیار زیاد است.
بنابراین:

اجازه ندهید سگ روی زباله‌ها، لاشه حیوانات یا مواد در حال فساد بچرخد.
در گردش‌های روزانه، از مکان‌های تمیز و خشک استفاده کنید.

سؤالات متداول (FAQ)

۱. آیا کرم‌زدگی زخم سگ (مایازیس) به انسان هم منتقل می‌شود؟

در حالت عادی، مایازیس از سگ به انسان به‌طور مستقیم منتقل نمی‌شود.اما اگر انسان دارای زخم و جراحت باشد و با زخم دارای لارو تماس نزدیک پیدا کند ، ممکن است تخم مگس روی پوست یا زخم او نیز قرار بگیرد و آلودگی مشابهی ایجاد شود. بنابراین هنگام تمیز کردن زخم سگ باید از دستکش استفاده کنید و پس از پایان کار، دست‌ها را با آب و صابون بشویید.

۲. آیا می‌توان مایازیس را در خانه درمان کرد؟

در مراحل اولیه که تعداد کمی کرم در زخم وجود دارد، ممکن است بتوان با شست‌وشوی زخم و استفاده از اسپری‌های ضد مگس از پیشرفت آن جلوگیری کرد، اما خارج کردن کرم‌ها در خانه خطرناک است. اگر فقط یک لارو در عمق پوست باقی بماند، زخم دوباره عفونت می‌کند. بنابراین بهترین کار، مراجعه سریع به دامپزشک برای خارج کردن کامل کرم‌ها و تجویز داروهای ضدانگل است.